Sprawiedliwość społeczna. Kapitalizm. Socjalizm. Nacjonalizm. Systemowy rasizm.
Każde z nich może być „słowem wyzwalającym”, czyli słowami wywołującymi silne emocje, czasem pozytywne, często negatywne.
Praojcem wszystkich słów wyzwalających jest prawdopodobnie „faszysta”. W 1944 roku, ćwierć wieku po tym, jak Mussolini ukuł ten termin, George Orwell skomentował, że faszyzm „jest prawie całkowicie pozbawiony znaczenia. W rozmowie, oczywiście, jest używany jeszcze bardziej dziko niż w druku. Słyszałem, jak odnosi się do rolników, sklepikarzy, Kredytu Społecznego, kar cielesnych, polowań na lisy, walk byków, Komitetu 1922, Komitetu 1941, Kiplinga, Gandhiego, Czang Kaj-szeka, homoseksualizmu, schronisk audycji Priestleya, grup młodzieżowych, astrologii, kobiet, psów i nie wiem, czego jeszcze”.
Więc twój Pit Bull jest faszystą? Nawet twój Golden Retriever?! Okazuje się, że „faszysta” stał się po prostu kimś lub czymś, czego nie lubię.
To truizm, że żyjemy w coraz bardziej podzielonym społeczeństwie, a w rezultacie słowa często wywołują intensywne emocje. Jak osoba z głęboko zakorzenionymi przekonaniami i zamiłowaniem do uprzejmości powinna radzić sobie z tym odważnym nowym światem?
Może po prostu powinniśmy unikać słów wyzwalających, które zaciemniają rozmowę i wzmagają jej temperaturę.
Niektóre z tych słów mają w każdym razie wątpliwe pochodzenie. Karl Marx ukuł słowo „kapitalizm”. Miało ono pejoratywny wydźwięk i dla wielu Amerykanów, a najwyraźniej większości millenialsów, nadal takie jest. Bycie kapitalistą oznacza zatem, że interesują cię tylko pieniądze, nie masz nic przeciwko wykorzystywaniu bezbronnych ludzi i środowiska, a także, podobnie jak zwycięzca w grze Monopoly, ostatecznie niszczysz konkurencję. Dla większości ekonomistów kapitalista to cnotliwy, podejmujący ryzyko przedsiębiorca, który daje sensowną pracę wielu ludziom; kapitalizm pomógł napędzić Wielkie Wzbogacenie i umożliwił zdumiewający postęp w ochronie środowiska.
Podobnie jak etykieta „kapitalizm”, termin „sprawiedliwość społeczna” również ewoluował od czasu, gdy został użyty po raz pierwszy w 1840 r. Obecnie jest on przedstawiany albo jako szlachetne przedsięwzięcie (nigdy nie spotkałem ani jednej osoby, która powiedziałaby, że popiera niesprawiedliwość!), albo jako dzielące hasło oznaczające niesprawiedliwe preferencje rasowe i inne, obejmujące równomierny rozkład zalet i wad społeczeństwa przez państwo. Albo może po prostu oznacza bycie miłym dla osób pokrzywdzonych.
Załóżmy, że uważasz, że polityka traktująca niektórych ludzi nierówno jest dobra lub przynajmniej konieczna, jeśli popycha społeczeństwo w stronę bardziej równych rezultatów. To jest trudne do wymówienia, i oczywiście dlatego używamy skrótowych terminów, takich jak sprawiedliwość społeczna. Ekonomista Frederick Hayek napisał, że nigdy nie spotkał nikogo, kto mógłby to naprawdę zdefiniować; niezależnie od tego dodał, że słowo „społeczny”, gdy jest używane jako przymiotnik, zwykle wysysa znaczenie z każdego innego słowa, które modyfikuje. Jeśli to prawda, nie jest to dobre dla nauczycieli „nauk społecznych”. Tymczasem inni z dumą nazywają siebie wojownikami sprawiedliwości społecznej.
Chyba że ktoś nosi swastykę i należy do narodu aryjskiego, nie będę go nazywał faszystą. Może jesteś samozwańczym kapitalistą; powiem po prostu, że kochasz wolny rynek, co jest lepszym określeniem. Przepraszam, Karl. A jeśli użyjesz „sprawiedliwości społecznej”, zapytam cię, co masz na myśli.
Nieudolne rozumienie pojęć podważa jasną analizę. Ekonomista Thomas Sowell napisał kiedyś, że „Definicje same w sobie nie są ani „słuszne”, ani „niesłuszne”, ale sprzeczne definicje [utrudniają] ludziom wzajemne zrozumienie”. Pisał jasno, unikał dwuznaczności i pracował pilnie nad definiowaniem niejednoznacznych pojęć.
Dźwiękowe peany wydają się słyszalne w świecie, w którym sława może trwać tylko 15 minut, a mniej osób ma cierpliwość do przemyślanych dyskusji. Mimo to musimy oprzeć się słowom wyzwalającym, nawet jeśli zastąpienie ich dłuższymi opisami wymaga precyzji i głębszego myślenia.
Jeśli mamy tego spróbować, potrzebujemy dwóch starych cnót: cierpliwości i roztropności. Każda z nich wymaga trochę dłuższego cierpienia, trochę zaciśniętych ust, trochę tłumienia naszej skłonności do przerywania innym. Oznacza to zwolnienie tempa.
Oczywiście muszę dodać, że pewna świadomość ekonomicznego sposobu myślenia i znajomość historii również mogą nam pomóc w osiągnięciu tego celu.
Być może „Przewodnik po słowach wyzwalających” byłby bardzo pomocny?
Masz ochotę powiedzieć - Możesz powiedzieć:
„To reakcyjne !” - „Ten pomysł docenia sprawdzone tradycje”.
„On jest prawicowym wariatem!” - „Docenia sprawdzone tradycje”.
„Ona jest lewacką wariatką!” - „Ona widzi kluczową rolę rządów w zapewnieniu równości społecznej i ekonomicznej”.
„Fanatyk uzbrojony w broń!” - „Wierzący w jednostki !” prawa „samoobrony”.
„To socjalistyczne bzdury!” - „Ten pomysł może mieć pewne problemy z motywacją”.
„Globalista!” - „Uważasz, że międzynarodowe zasady sprzyjają sprawiedliwości.”
„Nacjonalistyczny szowinista!” - „Uważasz, że międzynarodowe zasady podsycają konflikty”.
„Mizoginiczna świnia!” - „Wydaje się, że cenisz tradycyjne role płciowe”.
„Podżegacz wojenny, który lubi spuszczać spust!” - „Wydaje się, że głęboko martwisz się terroryzmem.”
„Amerykańska wyjątkowość!” - „Ameryka ma wyjątkową historię”.
„Brokuły są lepsze od jarmużu!” - „Brokuły są mniej gorzkie niż jarmuż.”
I na koniec, ale nie mniej ważne:
„Fido jest faszystą! ” - „Fido wydaje się być świetnym psem stróżującym.”
Mówiąc poważnie: często myślimy, że idee naszych „przeciwników” są z naszej perspektywy tak, tak ewidentnie niedopracowane, płytkie i wątpliwe. Ale większość głupich i doskonałych pomysłów w rzeczywistości wynika z pojęć, z którymi zgadza się niemal każdy — co lubię opisywać jako pragnienie „rozkwitu człowieka”. Jeśli zaczniemy od tej perspektywy i złagodzimy — lub przynajmniej ostrożnie zdefiniujemy — wszelkie słowa i frazy wyzwalające, może to być dobry początek bardziej produktywnej rozmowy.
Opracowanie Jan. Miro. 2022
